Hỗ trợ trực tuyến
Mr.Thắng - 098 988 1800

Những ngày khói lửa

Tác giả : Trần Qúy Hai

Giá bán : 30,000 vnđ
Giá giảm : 0%
Còn lại : 30,000 vnđ

Nhà cung cấp: Công ty Cổ phần Sách Online

Chia sẻ

I. ĐƯỜNG RA CỐ ĐÔ

Cuối tháng 11 năm 1946, tôi đang ở Quảng Ngãi, phụ trách lớp huấn luyện cho thanh niên bốn tỉnh: Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, thì có điện khẩn của anh Nguyễn Chí Thanh gọi ra Huế nhận nhiệm vụ mới.

Nhận được điện, lòng tôi hơn băn khoăn vì lớp huấn luyện bị bỏ dở. Nhưng rồi tôi nghĩ: ngoài ấy chắc cần…

Tôi đến báo cáo với anh Nguyễn Sơn, hồi ấy làm chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Liên khu V, cũng đóng ở Quảng Ngãi. Anh Sơn nói:

- Anh Thanh đã gọi, anh cứ đi. Nếu xảy ra đánh nhau thì ngoài đó quan trọng hơn trong này nhiều.

Lời nhận xét của anh Nguyễn Sơn không phải không có cơ sở. Chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, Đức, Ý, Nhật đầu hàng. Theo sự phân công của Đồng minh, ở Đông Dương, quân Anh vào giải giáp quân Nhật từ vĩ tuyến 16 trở vào. Phía Bắc, giao cho quân Tàu Tưởng.

Khi quân Anh đổ bộ lên, quân Pháp theo sau. Ngày 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp được quân Anh giúp sức, đã nổ súng tiến công ta ở Sài Gòn, rồi đánh rộng ra vùng đồng bằng Nam bộ, các tỉnh miền Nam Trung bộ và ở Tây Nguyên. Quân dân ta ở các nơi chống trả rất quyết liệt.

Ở miền Trung Trung bộ, bọn lính Pháp, sau cuộc đảo chính của Nhật, chạy trốn sang Lào, được tập hợp và trang bị lại, cũng đánh vào miền tây Quảng Bình, Quảng Trị. Quân dân Bình Trị Thiên đã anh dũng chiến đấu, chặn đứng chúng ở Pa Lan, Sêpôn, Mụ Dạ, Banapháo...

Ở Bắc bộ hai mươi vạn quân Tàu Tưởng kéo vào mang theo lũ Việt gian bán nước Nguyễn Tường Tam, Nguyễn Hải Thần. Chúng cũng muốn xâm chiếm Việt Nam với một chính quyền tay sai của chúng. Nhưng trước sức mạnh đại đoàn kết của nhân dân ta ủng hộ chính quyền mới do Bác Hồ lãnh đạo, bọn Tàu Tưởng đành phải bỏ mộng xâm lăng, đồng ý cho thực dân Pháp thay chúng ở miền Bắc, đổi lấy một số đất mà thực dân Pháp đã chiếm trên đất Trung Hoa. Với chiến lược “hòa để tiến”, gạt bớt kẻ thù ra khỏi nước, ta đã đồng ý cho quân Pháp ra miền Bắc thay thế quân Tàu Tưởng.

Vì lẽ đó, 750 lính Pháp ở Lào được kéo vào Huế, cộng thêm 250 kiều dân Pháp ở đây được trang bị vũ khí, tạo nên một lực lượng đáng kể. Nếu xảy ra đánh nhau thì mặt trận Huế sẽ rất quan trọng, trong lúc ở Quảng Ngãi không có bóng dáng một tên lĩnh thực dân.

Tôi đồng ý với những nhận định của anh Sơn.

Sau đó, tôi bàn giao công việc còn lại với Thường vụ tỉnh ủy. Trước khi chia tay, anh Sơn nói với tôi:

- Anh ra công tác ngoài ấy sẽ gặp nhiều khó khăn đấy. Huế là nơi cố đô của triều đình cũ, và cũng là thủ phủ của bọn thực dân Pháp ở Trung kỳ. Huế là nơi tập trung quân quan lại phong kiến và bọn tay sai bán nước đầu sỏ. Chúng có thể sẽ gây cho ta nhiều phiền phức nếu chiến sự xảy ra. Anh nên hết sức cẩn thận.

Câu nói của anh Sơn đã gợi trong suy nghĩ của tôi một cái gì vương vướng đối với phong trào cách mạng ở nơi mình sắp đến công tác.

Một đồng chí trong Thường vụ nói đùa:

- Bọn quan lại phong kiến, hay bọn Việt gian bán nước không đáng sợ lắm. Chỉ sợ ba cô gái Huế thôi! Anh không nhớ các cụ ta trước đây có nói “học trò trong Quảng ra thi, thấy cô gái Huế chân đi không rời” sao?

Chúng tôi cùng cười. Hồi ấy tôi mới ngoài ba mươi, mặc bộ quần áo ka ki vàng của anh Phạm Văn Đồng cho sau hội nghị Tân Trào, chân xỏ vào đôi giày ba-ta đã cũ. Còn bộ bà ba đen, cái màn muỗi và mấy cuốn vở học văn hóa xếp gọn trong khăn gói, xách tay. Thế thôi.

Trên tàu, phần lớn là cán bộ, bộ đội, một số đồng bào các tỉnh phía Nam sơ tán ra, lỉnh kỉnh những quang gánh, bồ bịch. Các chuyến tàu vào, nhiều toa chở đầy bộ đội Nam tiến. Tiếng hát hùng tráng của các chiến sĩ trẻ vang vang át cả tiếng tàu chạy. Mỗi khi vào ga, tránh đoàn tàu chúng tôi, họ ló đầu ra ngoài cửa sổ, nhìn chúng tôi, mặt tươi cười, giơ tay vẫy vẫy.

Tàu vừa dừng ở ga Đà Nẵng đã có hàng chục gánh cơm của các mẹ, các chị gánh lên toa phân phát cho bộ đội. Tôi chưa phải là bộ đội, nhưng vì ngồi chung toa với anh em bộ đội nên cũng được nhận một xuất cơm ăn như mọi người. Cơm gạo trắng, nấu rất dẻo, nén chặt trong lá chuối. Mỗi nắm cơm kèm theo một gói thức ăn nhỏ, cũng bọc lá như nhau nhưng bên trong thì khác: thịt lợn, tôm khô hoặc muối lạc, muối vừng… có lẽ do nhiều gia đình góp lại…

Một bác hát dạo bước vào tàu, tay cầm cái đàn bầu. Bác đã già, khoảng ngoài năm mươi, người dong dỏng cao, mặc bộ đồ bà ba đen đã bạc màu, hai mắt đục lờ chắc không thấy rõ. Một anh đội trẻ tuổi vi tính, nói đùa:

- Các mẹ, các chị chu đáo quả. Lại “bới” cả cho anh em văn nghệ nữa!

Một bà mẹ cười:

- Bác ấy hay hát trên các chuyến tàu Huế - Đà Nẵng đó!

Bác hát dạo cầm ngang cây đàn, vừa nảy lên mấy tiếng dạo đầu thì anh chiến sĩ đã nói:

- Khoan, khoan, mời “lão nghệ sĩ” xơi với chúng tôi miếng cơm rồi sẽ hát sau.

Anh vừa nói, vừa bẻ nắm cơm đưa bác một nửa. Chúng tôi cùng chia bớt thức ăn cho bác… Ăn uống xong, tàu chạy. Bác hát dạo cất giọng. Lúc đầu, bác ca những bản “Nam bằng”, “Nam ai”, rồi bác chuyển sang ngâm vè, bài vè “Thất thủ kinh đô”. Giọng bác khi thì lâm ly, ai oán, khi thì hừng hực khí thế căm thù. Cả toa im lặng ngồi nghe. Nhiều người đến đưa cho bác tiền.

Tôi ngồi im lặng, đưa mắt nhìn qua cửa toa. Tuy tiết mùa đông, nhưng là một ngày nắng đẹp. Nắng chói lòa tỏa xuống những lũy tre, làng mạc, cánh đồng bên đường tàu chạy. Thỉnh thoảng, trên các đường cái, từng đoàn biểu tình cầm cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ, hô vang các khẩu hiệu: “Ủng hộ Nam bộ kháng chiến”, “Phản đối thực dân Pháp xâm lược”, “Hồ Chủ tịch muôn năm”. Đó đây trên các bãi cỏ rộng, những đội dân quân tập bắn súng, ném lựu đạn múa côn quyền. Trên các cánh đồng, đàn ông, đàn bà cuốc đất, làm cỏ, tát nước rất hăng say. Thấy tàu chúng tôi đi qua họ dừng tay, nhìn chúng tôi tươi cười giơ nón, giơ tay vẫy vẫy…

Tàu đến Liên Chiều thì dừng lại, chuẩn bị leo đèo Hải Vân. Đèo cao, tàu phải chạy hai máy. Máy trước kéo, máy sau đẩy, khói phụt đen trời. qua ba cái hầm đào thông lòng núi, khói tỏa mù mịt làm cho nhiều người ngạt thở, ho sòng sọc. Ra khỏi hầm, khói tan, khí trời lại quang đãng. Một bên là núi, một bên là biển cả mênh mông. Sóng bạc đầu nhấp nhô, cuồn cuộn. Xa khơi, những cánh buồm trắng vật vờ, ẩn hiên những cánh cò bay về nơi ít tắp khi nắng xế chiều. Đây đã là địa phận tỉnh Thừa Thiên, nơi tôi sắp nhận công tác mới. Tôi chăm chú quan sát hai bên đường. Thấp thoáng, ven đèo, giữa những lùm cây um tùm rập rạp, một con đường ngoằn nghèo, có nhiều xe đang chạy nặng nề, chậm chạp. Vẫn cạnh tượng một bên là rừng núi vòi vọi, âm u, một bên là biển khơi thăm thẳm. Giặc muốn đánh Huế phải đổ bộ lên Đà Nẵng. Vì Đà Nẵng có cảng sâu tàu vào được, rồi kéo quân ra đây, không còn con đường nào khác. Giặc qua đây, ta dễ đánh. Đúng như binh thư cha ông ta thường nói “Một người giữ ải, muôn ngựa khó qua”. Giặc chỉ đi được bằng đường sắt hay đường bộ. Đường sắt phải chui qua ba cái hầm tối mù mịt hai bên toàn núi dựng đứng sừng sững. Tàu leo dốc phải hai máy, tàu xuống dốc không dám chạy nhanh, sợ trật đường ray. Đường bộ, xe leo lên ải phải ì à, ì ạch, xuống ải, cũng phải kìm lại, chạy từ từ, vô ý lao xuống biển. Địa thế đèo này thuận lợi trong việc đánh phục kích giao thông…

Qua khỏi đèo Hải Vân, đến Lăng Cô, Thừa Lưu, Nước Ngọt, Cầu Hai, Nong, Truồi, đâu đâu, tôi cũng nhìn kỹ, quên cả nghe lời ca, giọng hát của người hát dạo đang chuyển sang điệu hò mái nhì, một điệu hò dịu dàng uyển chuyển của các cô gái sông Hương.

Khoảng ba bốn giờ chiều, tàu đến Huế.

Tôi đến thẳng trụ sở Việt Minh Trung bộ đóng ở ngoài cửa Thượng Tứ, phía bắc sông Hương. Tôi đưa bức điện cho người thường trực. Anh ta vào, chỉ lát sau anh Thanh bước ra.. Tôi rất mừng rỡ. Xa nhau chỉ mấy tháng tưởng chừng như mấy năm, bây giờ, tôi mới gặp lại anh. Anh gầy, nước da ngăm ngăm, hơi tai tái như hồi ở nhà tù Buôn Ma Thuột. Trong bộ áo quần bà ba nâu, dáng anh đi vẫn nhanh nhẹn như trước. Thấy tôi, anh tươi cười giơ tay cho tôi bắt:

- Anh ra sớm thế, tôi cứ tưởng vài ba ngày nữa anh mới đến!

- Dạ, nhận được điện khẩn của anh, tôi đi ngay. Tôi biết ngoài này đang chờ…

- Phải, ngoài này đang chờ và đang rất cần. Tình hình căng thẳng lắm. Rất khẩn trương - anh nhấn mạnh ba chữ “rất khẩn trương”, chiến tranh toàn quốc sắp nổ ra. Thừa Thiên - Huế sẽ là một chiến trường rất quan trọng - Xứ ủy gọi anh ra để tăng cường cán bộ cho Thừa Thiên - Huế.

Anh lôi tôi vào phòng làm việc của anh. Phòng tương đối rộng, có nhiều bàn ghế. Trên tường, giữa treo ảnh Bác Hồ lồng trong khung kính trên băng khâu hiệu giấy đỏ chữ vàng “Hồ Chí Minh muôn năm”. Ngoài ra, không còn bức tranh, bức ảnh nào khác.

Anh kéo một chiếc ghế cạnh bàn làm việc và mời tôi ngồi. Anh nói:

- Công việc của chúng ta sắp tới sẽ có nhiều khó khăn đấy. Việc gì đối với chúng ta bây giờ cũng khó cả. “Vạn sự khởi đầu nan” mà! Nhưng dù sao vẫn thuận lợi hơn trước ngày tổng kinh nghiệm. Có quyết tâm, vừa làm việc vừa rút kinh nghiệm, chác chắn chúng ta sẽ qua được.

Bỗng anh lảng sang chuyển khác:

- Anh đã ăn gì chưa? Có đói không? Tôi cho người đi mua gì về cho anh ăn nhé!

Tôi vội vàng từ chối:

- Dạ, không đói! Tôi đã ăn trên tàu rồi. Tối, anh cho ăn luôn.

- Cũng được! Tối nay, anh ăn cơm với tôi.

Trước đây, hồi còn ở tù Buôn Ma Thuột, anh vẫn coi tôi như người nhà, như anh em ruột thịt. Chúng tôi đối với nhau rất thân mật, không khách khứa bao giờ, cho nên anh rất tin lời tôi nói.

Sau đó, anh hỏi tôi tình hình nhân dân, bộ đội, cán bộ, tình hình chính trị các đô thị, các vùng nông thôn các tỉnh miền trong. Và anh kể cho tôi nghe những vụ khiêu khích của bọn thực dân Pháp những ngày gần đây ở Hà Nội, Hải Phòng… Anh kết luận:

- Chung quy, chúng muốn đánh chiếm cả nước ta mà thôi. Cho nên chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng. Hễ có lệnh là chúng ta đánh dập đầu chúng tức khắc.

Trong lúc nói, anh nhìn thẳng vào mặt tôi, đôi mắt rực lên cương quyết. Mãi mãi sau này, tôi vẫn nhớ đôi mắt anh lúc đó.

Gần tối, tôi về nhà riêng của anh ở phía trong thành. Nhà nhỏ và hẹp, xung quanh có mảnh vườn nho nhỏ trồng cà, ớt, rau khoai. Hôm đó, mẹ anh lên chơi. Bà đã già, ngoài sáu mươi nhưng còn rất khỏe, da dẻ hồng hào, tóc mới điểm bạc. Anh Thanh nói với mẹ:

- Hôm nay, con có khách, mẹ cho anh ấy ăn với!

- Được thôi! Có chi mô, chỉ thêm đũa, thêm bát.

Bữa cơm đã dọn sẵn. Giữa mâm, có đĩa mít luộc chấm mắm nêm, vài con cá thệ kho khô, một bát canh rau ngót nấu với tôm, đặc biệt có đĩa thịt heo thái rất mỏng để bên cạnh chén con tôm chua và đĩa khế, chuối chát xắt lát, trên rắc mấy ngọn rau thơm, rau răm và mấy quả ót đỏ mọng.

Anh Thanh cười:

- Hôm ni ăn sang ghê!

Bà mẹ cũng cười:

- Chưa sang mô, còn sang nữa tê!

Bà xuống bếp, bưng lên một nồi cơm. Lúc mở vung, cơm trắng tinh, mùi thơm bay ra thơm phúc. Bà lấy đũa xới cơm ra bát, nói nói, cười cười:

- Gạo de đây! Gạo de An Cựu đây!

Rồi bà đọc luôn:

Tôm rằn bóc vỏ bỏ đuôi

Gạo de An Cựu để nuôi mẹ già!

Tiếng cười của bà vang lên, sang sảng, vô tư:

- Nói rằng, gạo de An Cựu để nuôi mẹ già! Nhưng chính tôi nuôi hắn, không phải hắn nuôi tôi. Hôm ni, dì hắn ở An Cựu biết tôi lên chơi có đem sang cho tôi một miếng thịt và mấy lon gạo de, của nhà làm lấy, không phải mua mô. Ăn đi anh, ăn cho biết gạo de An Cựu xứ Huế,. Gạo ni trước chỉ có vua chúa ăn chứ con nhà nghèo bọn mình đâu dám rời tới. Ăn đi anh, ăn cho biết mùi đời!

Chúng tôi vui vẻ cầm đũa.

Mấy hôm sau, tôi nhận được quyết định của Thường vụ Xứ ủy bổ sung tôi vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thừa Thiên. Anh Thanh cho biết thêm, vừa rồi, có chỉ thị của Trung ương phải thành lập Ủy ban Quân - Dân - Chính của Thừa Thiên - Thuận Hóa để thống nhất chỉ đạo công cuộc kháng chiến trong tỉnh. Anh Hà Văn Lâu, đại diện cho lực lượng vũ trang làm chủ tịch, anh Hoàng Anh, đại diện cho chính quyền làm phó chủ tịch và tôi, đại diện cho nhân dân làm ủy viên thường vụ. Như thế là tôi nhận thêm một nhiệm vụ nữa về mặt chính quyền.

Những năm ở tù, anh em cứ gọi tôi là Khế. Ra tù, tôi vẫn lấy tên là Võ Văn Khế, tự thấy chả cần phải thay đổi làm gì. Nhưng đến hôm sắp công bố danh sách Ủy ban Quân - Dân - Chính, các anh Trần Hữu Dực và Hoàng Anh mới đặt cho tôi một cái tên mới là Trần Quý Hai, vì ở Liên khu V có nhà yêu nước Trần Quý Cáp nổi tiếng nên các anh muốn tôi là dòng dõi của nhà yêu nước ấy. Từ đó, các anh gọi tôi là Trần Quý Hai.

Trụ ở Ủy ban Quân - Dân - Chính Thừa Thiên - Thuận Hóa đóng tại nhà Thái Văn Toản, thượng thư bộ Lãi cũ, ở trong thành, gần cửa Thượng tứ. Nhà làm theo kiểu cũ, bề ngoài trông giống như cái đình làng mà ta thường thấy ở đồng bằng miền Trung. Nhà rộng đến bảy, tám gian, nhưng ít cửa sổ nên thiếu ánh sáng. Nhiều cột gỗ tròn, to đến một người ôm. Một số cột chính giữa có chạm trổ khá tinh vi hình con rồng, con phượng, với nhiều tư thế khác nhau. Trong nhà còn nhiều hoành phi, câu đối cũng chạm trổ hoa văn, sơn son, dát vàng sặc sỡ. Trong các gian kê la liệt những bàn ghế, sập gụ, tủ chè bằng các loại gỗ quý. Trên một chiếc bàn dài còn để bừa bãi các sách báo tiếng Việt, tiếng Pháp cùng nhiều tập sách ảnh nói về thân thế của Bảo Đại, bị xé vứt lung tung. Trước sân nhà có một bể cạn khô hết nước. Giữa bể đắp một hòn núi giả, có cầu bán nguyệt bên gốc cây sanh khô trụi lá.

Tôi và anh Hoàng Anh ở lại đây. Anh em xếp dọn lại cho chúng tôi thành các buồng ngủ, buồng làm việc khá tươm tất.

Trong thời gian này, ban ngày tôi làm việc với các anh Thanh, anh Lâu, anh Hoàng Anh, anh Trần Hữu Dực; ban đêm, tôi tranh thủ thời gian nghiên cứu thêm tình hình Thừa Thiên - Thuận Hóa, một tỉnh, một nơi mà tôi chưa hề quen thuộc. Câu nói của anh Sơn lúc chia tay ở Quảng Ngãi: “Huế là nơi tập trung quan lại phong kiến” vẫn lướng vướng trong óc tôi về phong trào cách mạng ở đây. Tôi tìm các sách báo nói về Thừa Thiên - Huế và các tỉnh có liên quan đến mảnh đất này như Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Nam - Đà Nẵng để đọc, để biết thêm về mọi mặt: địa lý, lịch sử, kinh tế, phong tục tập quán… Có như thế, làm việc mới tốt được. Các anh biết rõ ý tôi nên giới thiệu tôi làm quen với một ông cụ trước đây làm ở Tàng thơ viện của triều đình Bảo Đại. Qua sách báo qua các câu chuyện với ông cụ ấy, tôi đã biết rất nhiều chuyện về một số bạn bè của ông, về lịch sử của mảnh đất cố đô này.

Bình Trị Thiên ngày xửa ngày xưa là châu Ô, châu Lý. Đến thời Trịnh Nguyễn phân tranh, đất Bình Trị Thiên cắt làm đôi lấy sông Giành làm giới hạn.

Đến thời nhà Tây Sơn, Nguyễn Huệ lấy Phú Xuân - vùng Huế bây giờ - làm đất đóng đô. Từ chỗ đó, Nguyễn Huệ xuất quân ra diệt mấy chục vạn quân Tàu sang xâm lược.

Tiếp đến thời nhà Nguyễn, Gia Long cũng lấy Thuận Hóa là vùng đất đóng đô. Những vua đầu nhà Nguyễn: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, chỉ ham mê vui sướng, xây lâu đài, cung điện nguy nga, đồ sộ chẳng nghĩ gì đến dân. Một năm, giữa lúc đang mất mùa, đói kém, Tự Đức bắt dân đi xây lăng Vạn Niên. Cực khổ quá, ba nghìn dân phu dưới sự chỉ huy của anh em Đoàn Trung, Đoàn Trực đã nổi dậy, kéo vào cửa Ngọ Môn, bắt vua. Nhưng do sự chỉ huy không khéo léo, cuộc khởi nghĩa thất bại. Từ đó, nhân dân vùng này đã đặt mấy câu hát ru con, nói lên mối hận thù cay đắng của mình:

Vạn Niên là Vạn Niên nào

Thành xây xương lính, hào đào máu dân.

Khi đế quốc Pháp sang xâm chiếm nước ta, Tự Đức đã đầu hàng. Nhưng triều thần, có người chống lại: Binh bộ thượng thư Tôn Thất Thuyết đã cất quân đánh Pháp ngay trong kinh thành. Ông cụ kể lại rằng, trước khi đánh nhau, từ Trấn Bình dài đến Lục Bộ, quan tướng đã sai lính đến đào hào, đắp lũy, chất đầy các thùng chứa cột chuối và đổ rất nhiều đống trái bàng và trái mù u. Có lẽ quan tướng thấy lính Tây đi giày đinh, nên để sẵn rất nhiều trái bàng, trái mù u, phòng khi rút lui, đổ ra đường, bọn Tây đạp lên sẽ trượt ngã, ta dễ chém giết. Nhưng rồi, cuộc khởi binh của Tôn Thất Thuyết bị thất bại vì quân Pháp đã biết trước và vì vũ khí ta kém. Quan tướng phải phò vua Hàm Nghi chạy ra Tân Sở, phát hịch Cần vương.

Ngày hôm sau, bọn Pháp đổ quân ra khắp kinh thành, gặp ai chúng cũng bắn, cũng giết. Dân chúng chết như rạ đầy đường, đầy ngõ. Từ đó hàng năm đến ngày hai mươi ba tháng năm, nhân dân thành phố Huế có tục lệ “cúng âm hồn”. Buổi tối, nhà nào cũng cúng. Khói hương nghi ngút khắp các ngã ba, ngã tư đường, trong các cửa ngõ, các vườn tược. Tục lệ “cúng âm hồn” nói lên mối căm thù sâu sắc của nhân dân thành phố Huế đối với quân thù xâm lược. Nhân dân đã đặt ra một bài vè gọi là “vè thất thủ kinh đô”(1) phổ biến khắp nơi. Thực dân Pháp ngăn cấm thế nào cũng không được.

Sau cuộc khởi nghĩa của vua Hàm Nghi đến các cuộc khởi nghĩa của vua Thành Thái, Duy Tân. Mưu đồ của Thành Thái bị dập tắt khi còn trứng nước. Vua Duy Tân, nhờ các sĩ phu yêu nước là Trần Cao Vân, Thái Phiên giúp sức, đã ra khỏi kinh thành, nhưng sau bị bại lộ.

Ông cụ kể lại rằng, lúc vua Duy Tân xuất bôn, có một đoàn đi theo phò giá. Trong đoàn, có tên phản bội đã đi báo cho Tây đến bắt. Khi vua bị bắt, một người tùy tùng đã đập đầu vào đá, tự tử. Vua Duy Tân sau này bị đày sang Phi châu…

Bọn Pháp lập tức đặt ở Huế một tòa Khâm sứ trông coi cả xứ Trung kỳ. Chúng đã chia nước ta ra làm ba xứ: Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ… mọi việc ở Trung kỳ đều do tòa Khâm sứ giải quyết hết, chả đếm xỉa gì đến nhà vua. Vua và triều đình chỉ ngồi cho có vị.

Những năm đầu thế kỷ, sách Tân thư của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu ở Trung Quốc sang ta càng ngày càng nhiều. Các sĩ phu yêu nước mang nhiều tư tưởng duy tân. Lá thư của Phan Chu Trinh gửi lên chính phủ, bài “Hải ngoại huyết thư” của Phan Bội Châu ở nước ngoài giử về được lén lút trao tay nhau trong các tầng lớp nhân dân. Các vụ bạo động dưới sự lãnh đạo của các nhà yêu nước Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thừa Thiên, Quảng Trị, đã làm cho bọn thực dân hết sức lo ngại.

Đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời thì phong trào đấu tranh của nhân dân ngày càng lên mạnh. Những vụ biểu tình đòi giảm thuế, giảm sưu nổ ra liên tiếp ở Thừa Thiên, Quảng Trị. Rồi những vụ học sinh trường kỹ nghệ biểu tình đỏi thả cụ Phan Bội Châu. Vụ hàng nghìn người, trong đó có cả những người làm công chức cho Pháp, làm quan ở Nam Triều đã đình công, bãi chợ, nghỉ việc đi mít tinh, biểu tình để tang Phan Chu Trinh.

Đặc biệt tháng 9 năm 1938, giữa lúc Hội đồng dân biểu Trung kỳ đang họp, đại biểu Mặt trận dân chủ đang đấu tranh, hàng nghìn người, dưới sự lãnh đạo của các đảng viên Đảng Cộng sản, đã kéo tới trước Viện dân biểu đòi bọn thực dân Pháp phải xóa bỏ dự án tăng thuế để phục vụ cho cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Cuộc đấu tranh đã hoàn thành thắng lợi.

Cho đến ngày Nhật Pháp bắn nhau, Ủy ban khởi nghĩa ra đời do Đảng lãnh đạo, nhân dân Bình Trị Thiên đã vùng dậy cướp chính quyền, đập tan bộ máy thống trị gần một trăm năm của thực dân Pháp, một nghìn năm của các triều đình vua chúa phong kiến, dựng lên chế độ tươi sáng của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Qua những trang, những mẩu chuyện lịch sử ấy, nỗi vương vướng trong óc tôi về phong trào đấu tranh của nhân dân nơi đây dần dần biến mất. Và tôi nghĩ rằng, với một truyền thống đấu tranh như vậy, nhất định cuộc kháng chiến của chúng ta sẽ thành công, vì sự lãnh đạo tài tình khéo léo của Đảng ta như mười mấy năm qua kể từ khi Đảng ra đời…

(1) Cùng với bài vè “Thất thủ Thuận An”, bài vè này đã được in thành sách, Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1984.

 

Sách cùng chủ đề

Chiến tranh và hòa bình
30,000 vnđ

Lịch sử văn minh Ấn Độ
30,000 vnđ

XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA MỸ
Miễn phí

Vua Việt Nam
10,000 vnđ

VUA QUANG TRUNG VÀ CHIẾC HOÀNG BÀO BÍ ẨN
15,000 vnđ

VÕ SĨ ĐẠO - LINH HỒN NHẬT BẢN
30,000 vnđ

BÌNH ĐỊNH - MỘT VÙNG ĐẤT VÕ
30,000 vnđ

VIỆT SỬ THÔNG LUẬN
15,000 vnđ

VIỆT SỬ GIAI THOẠI - tập 8
30,000 vnđ

VIỆT SỬ GIAI THOẠI - tập 6
30,000 vnđ

Xem thêm

Thông tin Ebook

Giới thiệu

NXB Thuận Hóa

Bình luận

Đăng ký nhận thông tin ưu đãi

Top